Torticollis bij kinderen

Wat is een torticollis?

Torticollis is een scheefstand van het hoofd en de nek. Het hoofd is vaak naar één kant gebogen, terwijl het gezicht naar de andere kant draait. Een andere naam is scheefhals.

Bij baby’s valt deze houding vaak in de eerste weken na de geboorte op. Ook oudere kinderen kunnen torticollis krijgen, bijvoorbeeld door verkramping van een nekspier. De scheefstand kan verschillende oorzaken hebben; daarom is het belangrijk om te laten beoordelen wat er speelt.

Wat zijn de kenmerken van torticollis?

U kunt één of meer van deze signalen opmerken:

• Het hoofd staat scheef en het gezicht is meestal naar de andere kant gedraaid.
• Het bewegen van de nek naar bepaalde richtingen gaat moeilijk of is beperkt.
• Uw baby kijkt vaak naar dezelfde kant. Soms is voeden aan één kant lastiger.
• Bij sommige baby’s is een verdikking in een halsspier voelbaar.
• Oudere kinderen kunnen nekpijn aangeven. Een kind kan ook onrustig worden of huilen bij bewegen.

Deze signalen komen niet bij ieder kind voor en zeggen op zichzelf niet wat de oorzaak is. Laat een bultje in de hals of pijn bij bewegen door een arts beoordelen.

Wat zijn mogelijke oorzaken?

Bij baby’s

Bij een aangeboren musculaire torticollis is een halsspier aan één kant verkort of gespannen. Daardoor kan het hoofd moeilijker recht staan en draaien. De precieze oorzaak is niet altijd duidelijk.

Torticollis en een voorkeurshouding bij baby’s kunnen samengaan, maar zijn niet hetzelfde. Een baby met een voorkeurshouding kijkt graag naar één kant, zonder dat er altijd een verkorte spier of vaste bewegingsbeperking is.

Bij oudere kinderen

Na een plotselinge beweging kan een nekspier verrekken of verkrampen. Toch is een scheve nek niet altijd een spierprobleem. Ook bijvoorbeeld een infectie, een probleem met de ogen of een afwijking van de nekwervels kan een rol spelen. Laat een nieuw ontstane scheefstand daarom door de huisarts beoordelen.

Wat zijn de mogelijke gevolgen?

Bij baby’s kan torticollis samengaan met een afgeplatte schedel of een verschil tussen beide gezichtshelften. Door steeds naar dezelfde kant te liggen, kan druk op dezelfde plek van het hoofd ontstaan. Lees ook over een afgeplat achterhoofd.

Een langdurige scheefstand kan invloed hebben op hoe een kind beweegt en nieuwe bewegingen leert. Uw kind gebruikt bijvoorbeeld één kant meer of draait minder gemakkelijk om. De kinderfysiotherapeut kijkt daarom ook naar de motorische ontwikkeling.

Bij een plotseling ontstane torticollis kunnen nekpijn en hoofdpijn voorkomen. Welke klachten optreden en welke begeleiding nodig is, hangt af van de oorzaak.

Wat kunt u zelf doen?

Wat helpt, is afhankelijk van de oorzaak. Laat eerst beoordelen welke adviezen bij uw kind passen. Bij een baby met een voorkeur of musculaire torticollis kunnen deze rustige aanpassingen onderdeel zijn van de begeleiding:

• Bied uw gezicht of speelgoed ook aan vanaf de kant waar uw baby minder graag naartoe kijkt.
• Wissel bij dragen, voeden en verschonen regelmatig van kant.
• Laat uw baby kort op de buik spelen, alleen wanneer uw baby wakker is en u erbij blijft.
• Forceer het hoofd of de nek niet. Laat eventuele rekoefeningen persoonlijk voordoen door de kinderfysiotherapeut.

Leg uw baby voor het slapen altijd op de rug. Gebruik geen kussen of hulpmiddel om het hoofdje in een bepaalde stand te houden.

Bij een plotseling scheve of pijnlijke nek, zeker na een val of botsing, gaat u niet zelf rekken of de nek rechtzetten. Neem eerst contact op met de huisarts.

Hoe kan kinderfysiotherapie helpen bij torticollis?

De kinderfysiotherapeut bespreekt wat u opmerkt en onderzoekt de houding, de beweeglijkheid van de nek en hoe uw kind beweegt. Daarbij wordt ook gekeken of onderzoek door de huisarts of jeugdarts nodig is. Niet elke oorzaak van torticollis kan met oefeningen worden behandeld.

Als kinderfysiotherapie passend is, maakt u samen een behandelplan. U krijgt praktische adviezen en begeleiding bij oefeningen die aansluiten bij de leeftijd en mogelijkheden van uw kind. We volgen de beweeglijkheid en de motorische ontwikkeling en passen de begeleiding daarop aan.

Wilt u weten wat een eerste afspraak inhoudt? Lees meer over babyfysiotherapie of onze werkwijze. U vindt ons op verschillende locaties in de regio Rotterdam.

Wanneer naar de huisarts?

Staat het hoofdje van uw baby regelmatig scheef of draait uw baby duidelijk minder naar één kant? Vraag tijdig advies aan het consultatiebureau of een kinderfysiotherapeut. Bij pijn, een bultje in de hals of een nieuw ontstane scheefstand neemt u contact op met de huisarts.

Bel direct de huisarts of huisartsenpost als de scheve nek ontstaat na een val of ongeval, of samengaat met koorts, ziek zijn, hevige pijn, moeite met slikken, ernstige hoofdpijn of braken. Doe dit ook bij veranderingen in zien, lopen of kracht. Wacht dan niet op een afspraak bij de kinderfysiotherapeut.

In het kort

Bij torticollis houdt een kind het hoofd scheef. Dit kan op babyleeftijd of later ontstaan en heeft verschillende mogelijke oorzaken. Bij een spier- of houdingsprobleem kan kinderfysiotherapie helpen met onderzoek, ouderadvies en passende oefeningen. Een plotselinge scheefstand of bijkomende klachten vraagt om beoordeling door de huisarts.

Persoonlijke tip van Luna

Wissel de houding bij dagelijkse handelingen regelmatig af, zodat beide kanten gestimuleerd worden. Doe dit rustig, zonder het hoofdje te forceren.

Bronnen

• Kinderneurologie: Torticollis.
• The Royal Children’s Hospital Melbourne: Congenital Torticollis.
• The Royal Children’s Hospital Melbourne: Acquired Torticollis.
• VeiligheidNL: de 4 van Veilig slapen.

Boeken gebruikt door de auteur

• Van Linge, J., Van Bergen, C. & Witbreuk, M. (red.) (2025). Kinderorthopedie voor de huisarts: Rode vlaggen en witte raven. BSL Media & Learning. ISBN 978-90-368-2977-9.
• Van Essen, P.L.M., Sleijpen, F.A.M. & Crombag, H.M.B. (2015). Kinderfysiotherapie bij kinderen van 0–2 jaar: een schematische weergave. Stichting SBOK. ISBN 978-90-824565-0-9.
• Van Empelen, R., Nijhuis-van der Sanden, R. & Hartman, A. (red.) (2016). Kinderfysiotherapie, 4e druk. Bohn Stafleu van Loghum. ISBN 978-90-368-1591-8.